به گزارش بهمن به نقل از دانشگاه تهران، محققان دانشگاه تهران، برای اولین بار در ایران، با بهره گیری از روشی ساده، در دسترس و کم هزینه به نام «تیمار گرما بخار»، توفیق یافتند چوب گردوی تازه قطع شده در ابعاد صفحه رویی سنتور را به کیفیت آکوستیک و مکانیکی چوب های کهنه و پرارزش پنجاه تا صد ساله برسانند؛ بگونه ای که اختلاف صدای ساز سنتور تولید شده با این چوب تیمار شده، با ساز تولید شده از چوب کهنه، خیلی کم است.
این موفقیت علمی محققان دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، یک مشکل عظیم و قدیمی در هنر سازسازی را حل می کند؛ چونکه دیگر نیاز به انتظار چندین دهه برای کهنه شدن چوب یا پرداخت هزینه های گزاف برای تهیه چوب های قدیمی نیست. هم چنین با سرعت بخشیدن به فرایند آماده سازی چوب، هزینه تولید ساز کم شده و سازهای با کیفیت، با قیمت مناسب تری در دسترس عموم هنرجویان و نوازندگان قرار می گیرد.
کامبیز پورطهماسی، استاد دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی که به عنوان استاد راهنما، این مطالعه را هدایت کرده است، اظهار داشت: هدف غائی ما از انجام این مطالعه اینست که بتوانیم این فناوری را در قالب شرکت های دانش بنیان به سازندگان ساز منتقل نماییم تا هم سرعت کار افزایش یابد و هم کیفیت سازهای تولیدی بهبود پیدا کند. هم چنین، به علت افزایش سرعت انجام کار، قیمت سازهای تولیدی هم کاهش پیدا می کند و این امکان را برای دوست داران فراهم می آورد تا بتوانند سازهای مورد نیاز خویش را با قیمت پایین تری تهیه کنند.
وی اظهار داشت: بطور کلی، این مساله هم از نظر علمی به اثبات رسیده و هم از نظر تجربی، همواره این باور در بین نوازندگان و سازندگان ساز وجود داشته است که هراندازه، چوب قدیمی تر و کهنه تر باشد، یعنی مدت زمان بیشتری از قطع آن گذشته باشد، از کیفیت بالاتری برای ساخت ساز برخوردارست. این مساله هم به لحاظ مکانیکی و هم از نظر آکوستیکی مطرح است و مدت زمانی که از قطع یک چوب تا ساختِ ساز سپری می شود، بر کیفیت نهائی ساز تاثیر می گذارد.
وی اضافه کرد: به عنوان مثال، چوبی که تنها یک یا دو سال از زمان قطع آن گذشته باشد، چوب مناسبی برای ساخت ساز به شمار نمی آید. بنابراین، هرچه قدمت چوب بیشتر باشد، قیمت آن هم افزایش خواهد یافت و به تبع آن، سازی که از چنین چوب با قدمت بالایی ایجاد می شود، گران تر خواهد بود. این مساله، علاوه بر این که فرآیند ساخت را طولانی می کند، تهیه ساز را از نظر قیمتی برای خیلی از افراد دشوار می سازد. به این دلیل، ما پژوهشی را آغاز کردیم تا بتوانیم روی چوب اقداماتی انجام دهیم و تیمارهایی را اعمال نماییم که چوب تازه قطع شده (یک یا دو سال) کیفیتی مشابه با چوب هایی پیدا کند که چندین سال از قطع آنها گذشته است. در حقیقت، هدف ما این بود که خصوصیات یک چوب ۵۰ تا ۶۰ سال قطع شده را در چوب های تازه پدید آوریم و کیفیت چوب های جدیدالقطع را تا حد امکان به کیفیت چوب های با قدمت بالا نزدیک نماییم تا در نهایت این بهبود در صدا و کیفیت ساز، مؤثر واقع شود و باعث ارتقاء کیفیت و صدای ساز شود.
وی با اعلان اینکه در این فرآیند، با بهره گیری از گرما و بخار، چوب های گردو تیمار داده شدند تا کیفیت چوب برای ساختِ ساز بهبود یابد، دلیل استفاده از روش گرما و بخار را در دسترس بودن این فرآیند و امکان پذیری این شیوه برای همه سازندگان مطرح کرد و اضافه کرد: برای افزایش کیفیت چوب، شیوه های مختلف دیگری همچون استفاده از سیستم های حرارت دهی، تیمارهای شیمیایی و آب شویی هم قبلاً به کار رفته است. این شیوه در مقایسه با شیوه های دیگر مزیت کارایی بهتر و قابلیت اعمال بر روی صفحه رویی سنتور در اندازه حقیقی را دارد و سازندگان ساز می توانند به آسانی از این فرآیند برای بهبود کیفیت چوب و ساخت ساز بهره بگیرند.
استاد گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، عنوان کرد: امیدواریم بتوانیم دستورالعملی دراین خصوص تهیه و تدوین نماییم و آنرا در اختیار سازندگان ساز قرار دهیم تا آنها به آسانی از این شیوه برای بهبود کیفیت چوب در ساخت سازهای مختلف بهره گیرند.
وی با اعلان اینکه محققان در این تحقیق، تیمار را روی چوب گردو که در ساخت ساز سنتور به کار می رود، متمرکز کرده اند، اظهار داشت: این شیوه ها قابلیت استفاده برای چوب های دیگر را هم دارد.
پورطهماسی، اظهار داشت: سازهای تهیه شده با این چوب های تیمارشده به چندین آموزشگاه داده شده است تا مشخص شود آیا بعد از مدتی استفاده از این سازها، کیفیت صداها دستخوش تغییر می شود یا خیر.
این نتایج، حاصل رساله کارشناسی ارشد عذرا خادم، دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته بیولوژی و آناتومی گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران است.
گفتنی است این فناوری برای نخستین بار برروی صفحه های رویی کامل سنتور در صنعت سازسازی ایران مورد استفاده قرار گرفته است.
خلاصه اینکه به گزارش بهمن به نقل از دانشگاه تهران، پژوهشگران دانشگاه تهران، برای نخستین بار در ایران، با استفاده از روشی ساده، در دسترس و کم هزینه به نام تیمار گرما بخار، توفیق یافتند چوب گردوی تازه قطع شده در ابعاد صفحه رویی سنتور را به کیفیت آکوستیک و مکانیکی چوب های کهنه و پرارزش پنجاه تا صد ساله برسانند؛ بگونه ای که اختلاف صدای ساز سنتور تولید شده با این چوب تیمار شده، با ساز تولید شده از چوب کهنه، بسیار کم است. هم چنین، به دلیل افزایش سرعت انجام کار، قیمت سازهای تولیدی هم کاسته می شود و این امکان را برای دوست داران فراهم می آورد تا بتوانند سازهای مورد نیاز خویش را با قیمت پایین تری تهیه کنند. وی با اشاره به اینکه در این فرایند، با استفاده از گرما و بخار، چوب های گردو تیمار داده شدند تا کیفیت چوب برای ساختِ ساز بهبود یابد، دلیل استفاده از روش گرما و بخار را در دسترس بودن این پروسه و امکان پذیری این شیوه برای همه سازندگان بیان کرد و افزود: برای افزایش کیفیت چوب، شیوه های مختلف دیگری همچون استفاده از سیستم های حرارت دهی، تیمارهای شیمیایی و آب شویی هم قبلاً به کار رفته است.
